Również na temat

W okolicach Stratonicei oraz na jej cmentarzisku znaleziono ponad 30 nagrobków z reliefowymi wizerunkami gladiatorów — jest to niezwykle duża liczba jak na miasto tej wielkości. Badacze przypuszczają, że istniała tu szkoła gladiatorów lub że w lokalnym amfiteatrze regularnie odbywały się publiczne igrzyska. Nie ma na to jak dotąd bezpośrednich dowodów dokumentalnych, ale koncentracja tego typu nagrobków jest unikalna dla Karii.

Na razie nie. Od 2015 roku Stratonicea znajduje się na wstępnej liście UNESCO jako wyjątkowy przykład osady wielowarstwowej, w której okresy karyjski, hellenistyczny, rzymski, bizantyjski, osmański i współczesny dosłownie nakładają się na siebie. Obiekt nie uzyskał jeszcze oficjalnego statusu, ale jego kandydatura została uznana za wartą rozpatrzenia.

Stratonicea została założona około 261 roku p.n.e. przez króla selewkidzkiego Antiocha I Soter na miejscu starszej osady karijskiej Idria (Chrisaoris). Miasto zostało nazwane na cześć królowej Stratoniki — żony Antiocha, która wcześniej była małżonką jego ojca, Seleukosa I. Historia tego małżeństwa jest jednym z najbardziej znanych wątków epoki hellenistycznej.

Edykt o cenach maksymalnych, wydany przez cesarza Dioklecjana w 301 roku n.e., jest jednym z najbardziej znaczących dokumentów późnego Cesarstwa Rzymskiego: regulował on ceny setek towarów i usług w całym państwie. W buleuterii Stratonicea zachowała się jedna z najpełniejszych kopii tego tekstu, wyryta bezpośrednio na wewnętrznych ścianach budynku rady. Dla historyków ekonomii jest to źródło najwyższej klasy.

W XX wieku kilka kilometrów od Stratonicei rozpoczęła działalność elektrownia cieplna w Yatağan, do której potrzebna była kopalnia węgla. W wyniku rozbudowy wyrobisk górniczych część starożytnego cmentarzyska miasta została bezpowrotnie zniszczona. Epizod ten uważa się za jeden z najbardziej bolesnych przykładów konfliktu między rozwojem przemysłowym a ochroną dziedzictwa kulturowego w Turcji.

Wioska Eskihisar istniała pośród starożytnych ruin przez prawie tysiąc lat — od epoki seldżuckiej aż do końca XX wieku. Jej mieszkańców przesiedlono w latach 80. XX wieku z powodu rozbudowy kopalni węgla. Jednak osmańskie domy mieszkalne z rzeźbionymi elementami drewnianymi zachowały się i dziś są częścią trasy turystycznej po Stratonicei — dają one namacalny obraz tego, jak ludzie żyli dosłownie nad starożytnym miastem.

Gimnazjum w Stratonicei jest jednym z największych w Azji Mniejszej: jego wymiary wynoszą około 105 na 267 metrów. Zachowały się fundamenty, fragmenty kolumnad oraz inskrypcje dedykacyjne. Wykopaliska na terenie kompleksu trwają, a każdy sezon przynosi nowe znaleziska. Skala budowli świadczy o znaczącym statusie kulturowym i społecznym Stratonicei w epoce hellenistycznej i rzymskiej.

Na terenie Stratonicea nie ma żadnych bufetów ani punktów gastronomicznych. Najbliższe miejsca, gdzie można kupić wodę i jedzenie, znajdują się we wsi Eskihisar oraz w mieście Yatağan. Przed wizytą zdecydowanie zaleca się zabranie ze sobą wystarczającej ilości wody, zwłaszcza w ciepłych porach roku.

Najlepiej sprawdzić aktualne informacje na temat ceny biletu wstępu na oficjalnej stronie internetowej Ministerstwa Kultury i Turystyki Turcji (ktb.gov.tr) lub przy wjeździe do prowincji Muğla. Wiele mniej znanych zabytków w Turcji oferuje symboliczną opłatę lub całkowicie bezpłatny wstęp, jednak warunki mogą ulec zmianie.

Teren Stratonicei jest rozległy i w większości otwarty. Nawierzchnia składa się z ziemi, kamieni oraz fragmentów brukowanych ulic. Dla starszych dzieci, które interesują się historią, miejsce to będzie interesujące. Osoby starsze i o ograniczonej sprawności ruchowej powinny wziąć pod uwagę, że teren jest miejscami nierówny, a teatr położony jest na zboczu wzgórza. Wygodne, zamknięte obuwie na twardej podeszwie jest obowiązkowe dla wszystkich.

Miasto przeżywało rozkwit w epoce hellenistycznej i wczesnorzymskiej. Za panowania Hadriana (II w. n.e.) otrzymało nawet honorową nazwę Hadrianopolis. Poważny cios zadało mu trzęsienie ziemi z 365 r. n.e., które zniszczyło znaczną część zabudowań. Następnie na ruinach powstał niewielki kościół bizantyjski, potem średniowieczny cmentarz, a później osmańska wioska Eskihisar. Miasto nie zniknęło, lecz uległo transformacji, co sprawia, że miejsce to jest wyjątkowe.

Najlepszy czas na wizytę w Stratonicei to marzec–maj oraz październik–listopad. Wiosną wzgórza Karii pokryte są zielenią, temperatura jest przyjemna, a turystów prawie nie ma. Jesienią jest łagodnie i jasno. Latem w dolinie między Yatağan a Milas jest gorąco, a sąsiedztwo kopalni węgla w wietrzną pogodę powoduje dodatkowe zapylenie. Zimą zabytki są otwarte, ale mogą wystąpić opady deszczu, a drogi gruntowe ulegają rozmoknięciu.

Najbliższe lotnisko to Bodrum (BJV, Milas-Bodrum), oddalone o około 60 km. Z Bodrum lub Marmaris podróż trwa około godziny drogą D330. Na trasie znajdują się wyraźne znaki kierujące do „Stratonikeia Antik Kenti”. Bez samochodu można dojechać z Yatağan lokalnym dolmuchem do wsi Eskihisar — podróż trwa 10–15 minut. Współrzędne GPS wejścia: 37°18′47″N 28°03′51″E.

Proszę zabrać ze sobą wystarczającą ilość wody — na terenie nie ma punktów gastronomicznych. Proszę założyć zamknięte buty na twardej podeszwie: teren jest nierówny, jest tam dużo kamieni i żwiru. Krem z filtrem przeciwsłonecznym i nakrycie głowy są obowiązkowe w ciepłe dni. Jeśli interesują Państwa napisy na blokach, proszę zabrać ze sobą notatnik i długopis — część napisów nie została zdigitalizowana i nie wszędzie sfotografowana.

Północna brama wraz z przylegającą do niej nimfą stanowi reprezentacyjne wejście do starożytnego miasta i naturalny punkt wyjścia trasy. Od bramy rozciąga się brukowana ulica z kolumnadą, prowadząca do centrum. Idź nią bez pośpiechu: po obu stronach widać fragmenty budynków, inskrypcje na kamieniach i ślady różnych epok.

Buleteterion to jeden z najlepiej zachowanych budynków rady w Karii. Zwróć uwagę na inskrypcje na wewnętrznych ścianach: wśród nich znajdują się fragmenty edyktu Dioklecjana o cenach z 301 roku n.e. W pobliżu znajduje się imponująca gimnazjum o wymiarach 105 × 267 metrów. Obchodź budynek dookoła, aby docenić jego skalę: jest to jedna z największych gimnazjów w Azji Mniejszej.

Teatr hellenistyczny, mogący pomieścić 10–12 tysięcy widzów, położony jest na zboczu wzgórza. Widownia zachowała się w dobrym stanie. Po wejściu na górę rozciąga się panorama całego osadnictwa i doliny — jest to najlepszy punkt, z którego można ogarnąć skalę Stratonicei. Warto zatrzymać się tu na chwilę i zorientować się w terenie, zanim ruszy się dalej.

W drodze powrotnej z teatru warto zajrzeć do zachowanych domów osmańskich we wsi Eskihisar, które charakteryzują się rzeźbionymi drewnianymi elementami. Stoją one pośród starożytnych ruin — tuż obok fragmentów agory, stoa i term. Ten kontrast epok lepiej niż jakikolwiek tekst oddaje znaczenie Stratonicei jako wielowarstwowego zabytku.

Jeśli czas na to pozwala, warto zaplanować wizytę w sanktuarium Hekaty w Laginie — około 8 km na północ od Stratonicei. Było to główne miejsce kultu w Stratonicei w starożytności, a obie atrakcje dobrze uzupełniają się. W zasięgu ręki znajdują się również Mylasa (Milas) oraz sanktuarium Labraunda na zachodzie. Wszystko to można połączyć w jednodniową trasę po Karii.